Kitoblar

Biografiya

Uolter Ayzekson: Stiv Jobs

1-bob. Bolalik. Tashlab ketilgan va asrab olingan

O‘g‘il qilib olinishi

Pol Jobs Ikkinchi jahon urushidan keyin qirg‘oq mudofaasidagi harbiy xizmatdan bo‘shatilgach, xizmatdoshlari bilan garov o‘ynaydi. Ular xizmat qilgan kemaning shaxsiy tarkibi San-Fransisko qirg‘og‘iga o‘tkazilgandi va Pol ikki hafta ichida shu yerda o‘z rafiqasini topishini aytadi. Qaddi-qomati kelishgan, tatuirovkalarga burkangan mexanik-motorist Jobs aktyor Jeyms Dinga juda o‘xshardi. Biroq arman emigrantlarining xushmuomala va quvnoq qizi Klara Agopyanni jalb qilgan narsa uning tashqi ko‘rinishi emas edi. Shunchaki o‘sha kecha sayrga chiqmoqchi bo‘lgan Klara va do‘stlarining mashinasi Pol xizmatdoshlarining mashinasidek qulay emasdi. O‘n kun o‘tgach, 1946 yil martda yoshlar unashtirildi va shu tariqa Pol garovda g‘olib bo‘ldi. Nikoh muvaffaqiyatli bo‘lib chiqdi. Er-xotin Jobslar umrining oxirigacha – 40 yil birga yashadi.
Pol Reyngold Jobsning bolaligi Viskonsin shtati Jermantaundagi sut fermasida o‘tdi. Uning otasi ichkilikka ruju qo‘ygandi, qo‘liga ko‘p erk berardi, lekin, shunga qaramay, Pol beozor va mehribon bola bo‘lib ulg‘aydi. U maktabni tashlab ketdi, o‘qishni bitirmay, O‘rta G‘arb bo‘ylab kezishga otlandi. Mexanik bo‘lib kun ko‘rdi, 19 yoshida esa (suzishni bilmasa-da) qirg‘oq mudofaasiga qabul qilindi. Jobs xizmatni “General M. K. Megs” transport kemasida o‘tkazdi. Bu kema Ikkinchi jahon urushi vaqtida qo‘shinlarni Italiyaga, general Patton huzuriga yetkazib berardi. Pol o‘zini yaxshi mexanik va o‘tyoqar sifatida ko‘rsatdi, mukofotga tavsiya qilindi. Uning lavozimini ham oshirmoqchi bo‘lishdi, lekin xato qilib qo‘ydi va shu-shu matroslikdan yuqoriga ko‘tarila olmadi. 

Pol Jobsning bo‘lajak rafiqasi Klara Nyu-Jersida tug‘ilgan. Uning ota-onasi turklar tazyiqi ostida vatanidan ko‘chib, aynan shu yerga kelib o‘rnashgandi. Keyinroq ular San-Fransiskodagi Mishn-distrikt tumaniga ko‘chib ketishdi. Klaraning bir siri bor edi. Uni birovga aytishni xohlamasdi. U bir marta turmush qurib ulgurgandi, lekin birinchi turmush o‘rtog‘i urushda halok bo‘lgandi. Pol Jobs bilan tanishuv esa hammasini qaytadan boshlash imkonini berdi.

Dahshatli urushni boshidan o‘tkazgan ko‘pchilik kabi Pol va Klara faqat bir narsa –  oila qurish va tinch hayot kechirish haqida o‘ylardi. Ularning puli ko‘p emasdi, shu bois bir necha yil Viskonsinga ko‘chib ketib, Polning ota-onasinikida yashadi, keyin esa Indianaga ko‘chib o‘tdi. Jobs yuk mashinalari va qishloq xo‘jaligi texnikasini ishlab chiqaruvi International Harvester kompaniyasiga mexanik bo‘lib ishga kirdi. Bo‘sh vaqtida Pol eski avtomobillarni haydab yurishni yaxshi ko‘rardi. Ularni sotib olardi, tuzatardi va sotardi, bu esa qo‘shimcha daromad keltirardi. Oxir-oqibat u ishdan ketib, eski mashinalar savdosi bilan shug‘ullana boshladi.
Klara esa San-Fransiskoda yashashni yoqtirardi va u 1952 yili qallig‘ini sevimli shahriga qaytishga ko‘ndirdi. Er-xotin Sanset tumaniga, “Oltin darvoza” bog‘ining janubiga, Tinch okeani qirg‘og‘iga joylashdi. Pol moliyaviy kompaniyaga ishga kirdi. U yerda u qarzini to‘lay olmaganlardan avtomobilni qaytarib olardi. Bo‘sh vaqtida avvalgiday eski mashinalarni sotib olar, taʼmirlar va sotardi. Umuman olganda, yashash uchun ularning pullari yetardi.

Pol va Klaraga faqat bir narsa yetishmasdi. Ikkovi ham farzandli bo‘lishni orzu qilardi, lekin, afsuski, Klaraning homilasi bachadondan tashqarida rivojlandi (bunda tuxumhujayra bachadonda emas, fallopiy naychada yetiladi), natijada u bepusht bo‘lib qoldi. Va 1955 yili turmush qurganiga o‘n yil bo‘lgach, er-xotin farzand asrab olishga ahd qilishdi.  

Joan Shible ham Pol Jobs kabi germaniyalik muhojirlar oilasiga mansub edi. Ular Viskonsinga ko‘chib kelib, fermerlik bilan shug‘ullanardi. Uning otasi Artur Shible shahar chekkasidagi Grin-Beyga ko‘chib o‘tdi. U yerda xotini bilan qorakuzan fermasini boshqarardi. Shuningdek, ko‘chmas mulk savdosidan tortib to sinkografiyagacha har xil ishlar bilan shug‘ullandi, shuning uchun ularning faoliyatini muvaffaqiyatsiz deb bo‘lmasdi. Mister Shible qatʼiy qoidalarga amal qilardi, ayniqsa qiz o‘stirish masalasida. U qizining birinchi muhabbati – rassomni umuman maʼqullamadi. Ustiga-ustak, u katolik ham emasdi. Shu sababli Joan Viskonsin universitetining magistraturasida o‘qiyotgan vaqtida o‘qituvchisining yordamchisi – suriyalik musulmon Abdulfattoh Jon Jandaliyni sevib qolgach, qahri qattiq otasi uni o‘z qaramog‘idan mahrum qilmoqchi bo‘lganiga ajablanmasa ham bo‘ladi.

Jandaliy suriyalik boy oilaning to‘qqizinchi farzandi edi. Uning otasiga neftni qayta ishlash zavodlari va ko‘plab boshqa kompaniyalar, shuningdek, Damashq va Xomsdagi yerlar qarardi. Bir vaqtlar u hatto hududdagi bug‘doy narxini ham nazorat qilgandi. Shible kabi Jandaliy ham taʼlim olishga jiddiy eʼtibor berdi. Uning oilasi avlodma-avlod Istanbulda va Sorbonnada tahsil olib kelgan. Abdulfattoh Jandaliy, musulmon bo‘lsa-da, iyezuitlarning pansionida taʼlim ko‘rdi. Bakalavr darajasini Bayrutdagi Amerika universitetida oldi. Shundan so‘ng Viskonsin universitetining aspiranturasiga “siyosatshunoslik” ixtisosligi bo‘yicha o‘qishga kirdi va u yerga o‘qituvchi yordamchisi bo‘lib ishga joylashdi.

1954 yilning yozida Joan Abdulfattoh bilan Suriyaga yo‘l oldi. Ular ikki oyni Xomsda o‘tkazdi. Abdulfattohning onasi va opa-singillari Joanga Suriya taomlarini pishirishni o‘rgatdi. Viskonsinga qaytgach, Joan homilador ekani maʼlum bo‘ldi. Jandaliy va Joanning yoshi 23 da edi, lekin ular o‘z munosabatlarini hozircha nikoh bilan bog‘lamasalikka qaror qilishdi. Joanning otasi o‘lim to‘shagida edi. U qiziga Abdulfattohga turmushga chiqsa, merosdan mahrum bo‘lishini aytgandi. Katolik qo‘shnilariga bildirmay bolani oldirib tashlashning iloji yo‘q edi. Shuning uchun 1955 yilning boshida Joan San-Fransiskoga jo‘nab ketdi. U yerda unga birovlardan yordamini ayamaydigan bir vrach g‘amxo‘rlik qildi. U oilasiz ayollarga boshpana berib, ularning farzandlarini dunyoga keltirar va tug‘ilgan bolalarni asrab oluvchilarga berardi. 

Joan shunday shart qo‘ydi: uning farzandi oliy maʼlumotli insonlar oilasida katta bo‘lishi kerak. Shu shartga ko‘ra vrach munosib juftlikni, oilali advokatni topdi. Lekin 1955 yilning 24 fevralida chaqaloq tug‘ilgach, ular fikrini o‘zgartirib, qiz bola asrab olishni xohlab qolishdi. Shunday qilib, chaqaloqni advokat emas, hatto o‘rta maʼlumoti bo‘lmagan mexanik va oddiy buxgalter bo‘lib ishlayotgan mehribon ayol o‘g‘il qilib oldi. Pol va Klara Jobs o‘g‘liga Stiven Pol deb ism qo‘yishdi.

Savol tug‘iladi: bolasini asrab oluvchi ota-ona albatta oliy maʼlumotli bo‘lishi kerak deb shart qo‘ygan Joan nima qildi? U er-xotin Jobslar hatto o‘rta maktabni ham bitirmaganini bilgach, asrab olish bilan bog‘liq hujjatlarga imzo qo‘yishdan bosh tortdi. Bir necha hafta voqealar shunday davom etdi, Pol va Klara Stivni uylariga olib ketgan bo‘lsa ham, vaziyat o‘zgarmadi. Oxiri Joan rozi bo‘ldi. Jobslar pul to‘plab, o‘g‘lini kollejda o‘qitishi haqida yozma ravishda vaʼda berdi.  
Joan hujjatlarni imzolashni cho‘zishining boshqa sababi ham bor edi. Otasi og‘ir ahvolda bo‘lib, uning o‘limidan keyin Jandaliy bilan turmush qurishni mo‘ljallayotgandi. Turmush qurishlari bilan Joan o‘g‘lini qaytarib olishga umid qilayotgandi. Buni u keyinchalik, ko‘zlari yoshga to‘lib, oila aʼzolariga bir necha bor aytib bergan.

Artur Shible 1955 yilning avgustida, bola asrab olish bilan bog‘liq barcha rasmiyatchilik hal etilganidan keyin bir necha hafta o‘tib vafot etdi. Rojdestvodan keyin Joan va Abdulfattoh Jandaliy Grin-Beydagi havoriy Filipp cherkovida nikohdan o‘tishdi. Keyingi yili Abdulfattoh xalqaro siyosat bo‘yicha dissertatsiya yoqladi. Er-xotin Mona ismli qiz ko‘rdi. 1962 yili Joan va Abdulfattoh ajrashib ketishdi. Shundan so‘ng Joan joyma-joy ko‘chib yurdi, hech bir yerda uzoq vaqt ushlanib qolmadi. Keyinchalik uning qizi, yozuvchi Mona Simpson “Faqat bu yerda emas” romanida darbadar hayotini istehzo bilan taʼriflab beradi. Stiv rasman o‘g‘il qilib olingani va yangi oilasining manzili sir saqlangani bois u o‘z onasi va singlisi bilan yigirma yil o‘tgachgina ko‘rishdi.

Stiv Jobs uni asrab olishganini yoshligidan bilardi. “Ota-onam meni asrab olishganini mendan yashirishmagan”, – eslardi u. Stiv olti yoki yetti yoshligida uyi oldidagi maysazorda ro‘paradagi uyda yashovchi dugonasi bilan o‘tirganini aytib berdi.
– Demak, haqiqiy ota-onangga kerakmassan? – so‘radi qizaloq.
– Qotib qoldim! O‘zimni tok urganday his qildim. Sakrab turib, yig‘lagancha o‘zimni uyga otdim. Ota-onam esa menga jiddiy nigoh bilan shunday dedi: “Yo‘q, sen tushunmayapsan. Biz seni maxsus tanlaganmiz”. Ular buni bir necha bor aytdi. Boz ustiga, bu shu darajada ishonchli aytildiki, men bu haqiqatligini tushundim”, – eslardi Stiv.

Tashlab ketilgan. Tanlangan. O‘zgalardan farq qiladi. Bu uchta so‘z Jobsning shaxsiyatiga va o‘ziga beradigan bahosiga taʼsir ko‘rsatdi. Eng yaqin do‘stlari “tug‘ilgan zahoti onasi tashlab ketgani Stivning qalbida iz qoldirgan” deb hisoblaydi. “Stivning hamma narsani nazorat qilishga doimiy intilishi uning xarakteri va ota-onasi undan voz kechgani bilan izohlansa kerak, – deydi ko‘p yillar davomida Jobs bilan yelkama-yelka ishlagan Del Yokam. – U o‘zini o‘rab turgan barcha narsani nazorat qilishni xohlaydi. Mehnat mahsuli uning uchun shaxsiyatining davomidir”. Universitetni bitirgach, Jobs bilan do‘stlashib qolgan Greg Kelxun boshqacha xulosaga keladi: “Stiv haqiqiy ota-onasi uni tashlab ketgani haqida ko‘p gapirgan. Bu uni ranjitishini tan olgan. Biroq bu unga hech kimga qaram bo‘lmaslikka o‘rgatgan. U har doim o‘zi xohlagan qarorga kelgan. Olomon ichida ajralib turgan. Chunki tug‘ilganidan o‘z olamida yashagan”.
Aytgancha, Jobs biologik otasi uni tashlab ketgan yoshga (yaʼni 23 yoshga) to‘lgan vaqtda o‘zi ham farzandidan yuz o‘girdi. To‘g‘ri, keyin qiziga g‘amxo‘rlik qila boshladi. Qizining onasi – Krisenn Brennan aytishicha, Stiv o‘zini asrab olishga berib yuborishganidan doim qayg‘uda bo‘lgan va bu uning feʼlini qisman izohlaydi. “Bolaligida tashlab ketilgan odam ko‘pincha o‘zi ham bolasini tashlab ketadi”, – deydi u. 80-yillarning boshida Apple‘da ishlagan Endi Xersfeld Brennan bilan ham, Jobs bilan ham yaqin aloqada bo‘lgan kamdan-kam inson hisoblanadi. “Stivni tushunish uchun, eng avvalo,  nimaga u baʼzan o‘zini bosa olmasligini va shafqatsiz bo‘lishini hamda kek saqlashini tushunish kerak. Gap shundaki, onasi undan tug‘ilgan zahotiyoq voz kechgan. Stiv hayotidagi barcha muammolarning sababi shu yerda yashiringan”.  

Jobsning o‘zi bunga qo‘shilmaydi. “Ayrimlarning fikricha, ota-onam mendan yuz o‘girgani uchun men ko‘p ishlab boyib ketgan ekanman. Ular men qanday odamga aylanganimni ko‘rib, tashlab ketishganiga afsuslansin deb kuyib-pishib yashagan emishman. Bu bo‘lmagan gap, – deydi Stiv. – Asrab olinganimni bilardim va o‘zimni mustaqilroq his etardim, lekin hech qachon o‘zimni tashlab ketilgandek sezmaganman. O‘zgacha ekanligimga har doim ishonganman. Va ota-onam mendagi bu ishonchni qo‘llab-quvvatlagan”. Aytganday, Jobs birovlar Klara va Polni uning tutingan ota-onasi deb atashini yoki ular unga qarindosh emasligiga ishora qilishini yoqtirmaydi. “Ular – yuz foiz haqiqiy ota-onam”, – deydi Jobs. O‘zining biologik ota-onasi haqida esa keskin ohangda shunday degandi: “Mening uchun ular – sperma va tuxumhujayra donorlari xolos. Hech kimni ranjitmoqchi emasman, shunchaki faktni qayd etyapman. Shunchaki sperma donorlari, undan ortig‘i emas”.

Uolter Ayzekson: Stiv Jobs

65 000 so'm

Dana Books

Tavsif

Sharh

Ushbu mahsulot haqida sharh yozing

*

*

Aloqador mahsulotlar